دراول بلوار سربداران میدان بزرگی است .مینی بوس ها وسواری های زیادی ایستاده اندوراننده ها دادمی زنند :جوین،جوین.

دراول بلوار سربداران میدان بزرگی است .مینی بوس ها وسواری های زیادی ایستاده اندوراننده ها دادمی زنند :جوین،جوین.

اگر قصدرفتن به طرف جوین راداشته باشی به ناچار سوارمی شوی وراه رابه سمت شمال درپیش می گیری .هی که ازسبزواردورتر می شوی ازحرارت هواکاسته می شود.به کوه که نزدیک می شوی نسیمی خنک به استقبالت می آید.ماشین ها باسنگینی خودرابالای کوه می کشند .درسرکوه تابلوی رامی بینی که نوشته:«به دشت سرسبزجوین خوش آمدید.ماشین هاسرازیر می شوند.راه مارپیچ رامی پیمایند وسرانجام به دشتی با هوای خنک وپهنه ای سرسبز واردمی شوند.شاید قطاری راببینی که چون مارجلومی خزد وصدای بوق دنباله دارش دروسعت دشت می پیچد.شاید گله ی تشنه ای راببینی که پس ازچرای شبانه سیر وخسته درامتداد درای خود به سوی چاه آبی می رود تانفس تازه کند وبخابد.به آرامی نشخوارکند وظروف زنان شیردوش راسرشارازشیر کند.

بعدازردکردن بید به چهاراه برغمد می رسی ازاین چهارراه به طرف مشرق تاجمال آباد جزو جوین ااست وازغرب تاآخرین روستای شهرستان جغتای.به غرب که حدود چهل کیلومتربروی به شهرزیبای جغتای می رسی.

بعدازردکردن شهرک صنعتی جوین ،پلیس راه، راه آهن حکم آباد به چهاراه حکم آباد می رسی.به طرف شرق تارحمت آباد جزو جوین است وازغرب تاقلعه نو وشفیع آباد.بیست کیلو متر که به غرب بروی به مرکز شهرستان جوین:نقاب می رسی.

وجه تسمیه

جوین درکتاب های تاریخ به نام های «گوان ،کوان وگوین »آمده است .این واژه درزبان فارسی به معنای :1)قدرتمند وپهلوان 2)گودال وپایین ترین نقطه یک جا.

1)گو همان گاوبوده است.که به علت نجابتی که برای ایرانیان قدیم داشته آن رابرای صفت برای پهلوانان خود واسم برای بچه های خود به کاربرده اند.فردوسی می گوید:

توپورگوپیلتن رستمی زدستان سامی وازنیرمی

درایران به اسم هایی برمی خوریم که واژه ی گاودرترکیب آن هاوجوددارد:گائو مرتن وکاوه.

2)گوبه معنای گودال:درداستان سمک عیار آمده است :«درآن جا گوی بود ،سمک درآن گورفت».چون ازطرف سبزوار واردجوین می شوی به عیان می بینی که یک طرف آن (شمال)گود وطرف جنوب آن بلند است.باتوجه به کاربرد های جوین درعرف محلی می توان نتیجه گرفت که واژه ی جوین فقط مربوط به رسته روستا هایی است که درشمال این منطقه یعنی درپایین ترین نقطه ی آن ازشرق به غرب کشیده شده اند.دراین منطقه دامنه کوهی ها خودراجوینی نمی دانند .اگرگسی ازدامنه کوه به روستا های پایین دست برود می گویند به جوین رفته است.معروف است که اهالی منطقه برای دست انداختن وتمسخر یکدیگر،روستا های پایینی به دامنه ای ها می گفته اند:دامنه ای لوشو خور.متقابلاًدامنه ای ها به پایینی ها می گفته اند جوینی جوگند خور.همه ی این موارد نشان می دهد که درعرف مردم وباتوجه به معنای «گو»،واژه ی «گوین»منحصراًبه رشته روستا های واقع درپایین دست گفته می شود.که بعد هادرتقسیات کشوری این پیشینه درنظر گرفته نشده است.وشاید برای همین هم هست که مردم جوین هیچگاه جغتای راجزوجوین حساب نمی کنند.واژه های «گوان وگوین» مشتق هستند وازتکواژآزاد«گو»+ تکواژ وابسته ی«ان وین »تشکیل شده است که مفهوم نسبت دارد.

درعرف محلی جوین رابه دوقسمت بالاجوین وپایین جوین تقسیم می کنند .این تقسیم بندی براساس شیب زمین ازشرق به غرب است .روستاهای شرقی رابالاجوین(تقرباًازرحمت آباد تاانداده)وروستا های غربی (ازانداده تا قلعه نو وشفیع آباد )راپایین جوین گفته اندوبعد سیاست مداران تازه به دوران رسیده یک میان جوین هم درست کردند که درپیشینه ی تاریخی جوین جایگاهی ندارد.

فرهنگ شهر هاومراکز جوین دربر هه های مختلف تاریخی عبارت از:آزادوار ،فریومد،جغتای ونقاب بوده است.که درسال های اخیر به شهرستان جوین وجغتای تقسیم شد .روستاهای بالاجوین ازرحمت آباد تاانداده وروستا های بیراکوه ازجمال آباد تاارگ جزو شهرستان جوین به مرکزیت نقاب وروستا های پایین جوین وبیراکوه ازارگ تاآخرن روستای بیراکوه جزوشهرستان جغتای گردید.

پراکندگی نژادی درجوین

بیش ازهفتاددرصدمردم جوین ترک هستند.

ازرحمت آبادبالاجوین تا ریواده فقط سه روستا به زبان فارسی حرف می زنند:کلاته عرب،کروژده و.ازریواده به بعد روستاهای خداشاه ،محمد آباد گفت وآزادوار بزرگترین روستا هایی هستند که به زبان فارسی (تاتیکی)صحبت می کنندودربیراکوه جغتای ،زمند ،حطیطه ،ارگ،منج شیرین،گزاندرویوسف آباد ترکی حرف می زنندوبقیه ی روستاها به زبان فارسی صحبت می کنند.درحدود پنج درصدازمردم جوین به گویش کردی تکلم می کنند.که بیشترینشان درشهرستانک ساکن هستند.دردیگر جاها اصالت خودراازدست داده اند..

به درستی مشخص نیست ترکان جوین درچه زمانی به جوین آمده اندوازکدام ترکان(غزنوی،غز وسلجوقی)می باشند.چیزی که هست همجواری وهمدری آن ها باکردهاچنین نشان می دهد که دردوره صفوی یاافشاریه برای تثبیت مرزهای خراسان،واردخراسان شده اند.

بزرگان تاریخی جوین

1)خاجه شمس الدین صاحب دیوان.

2)عطاملک جوینی نویسنده ی تاریخ جهان گشا

3)امام الحرمین جوینی استاد نظامیه ی نیشابور

4)معینی جوینی

5)شیخ سعدالدین حموی

6)ابن یمین فریومدی

7)نظیری نیشابوری.

8)شیخ حسن جوری(گوری)

9)هلالی جغتایی(دراصل جوینی نبوده وازاسترآباد گرگان است ودوستان جغتایی باید دلایل کافی برای آن داشته باشند)

10)خاجه نجم الدین کبرا

جوین شناسی-جای های تاریخی

1)امام زاده هفت معصوم کروژده.

2)مجموعه ی تاریخی درویش آباد(شمال شمس آباد)

3)مجموعه تاریخی آق قلعه.(بین قدرآباد وکلاته میمری)

4)امام زاده کلاته ی میمری(بی نام)

5)خوشه تپه(نزدیک ایستگاه نقاب)

6)آرامگاه خاجه نجم الدین کبرا (زیرآباد)

7)اوغلن قز قله (شمال قزل قارشی)

8)مجموعه ی تاریخی بحرآباد.

9)آرامگاه معینی جوینی.(انداده)

10)اثر مسجد خسروشیر.

11)اثرتاریخی ریواده(بی نام)

12)اثرتاریخی خداشاه(ازشخصیت های سربداران)

13)آرامگاه سید حسن غزنوی(آزادوار)

14)مجموعه ی تاریخی جغتای.

15)مجموعه ی تاریخی سد وآسیاب های کمایستان

 

 

منبع:گه گدگ جوینه  /ملایجردی